Hannibal in de Alpen | De vergeten oorlog

Categorie: Romeinse Republiek (Pagina 1 van 5)

De enterbrug

De “corvus”

De Eerste Punische Oorlog is weleens getypeerd als een gevecht tussen een olifant en een walvis, waarbij de Romeinse Republiek dan het landdier zou zijn en Karthago het zeedier. De beeldspraak is nogal ongelukkig, want als er in de populaire opinie nou één Karthaags beest is geweest, dan is het toch de olifant. Dat gezegd zijnde: de Eerste Punische Oorlog was een asymmetrische oorlog. De ene partij was een zeemacht en de andere landmacht.

In zo’n geval kan de oorlog op maar twee manieren eindigen. Óf de partijen zijn oorlogsmoe, zoals gebeurde na de Eerste Peloponnesische Oorlog (460-445), óf de partijen passen zich aan elkaar aan. Rome deed dat laatste door zichzelf opnieuw uit te vinden als een zeemacht. Daarbij speelde de enterbrug, ook bekend als corvus, een belangrijke rol. Hierboven een model, gemaakt door Martin Lokaj. Hiermee kon een zeeslag, waarbij het vaak draaide om het rammen van andere schepen, vrij eenvoudig worden omgezet in iets dat leek op een landslag.

Rome boekte er enorme successen mee, maar zag uiteindelijk ervan af, en won de beslissende zeeslag bij de Egadische Eilanden door schepen te bouwen die vooral snel waren.

Meer hierover in mijn boek over de Eerste Punische Oorlog, De vergeten oorlog. U bestelt het hier.

Boekpresentatie “De vergeten oorlog”

Als elk nadeel een voordeel heeft, dan is de verhouding bij de corona-epidemie vermoedelijk iets van 99:1. Een van de zeer, zeer weinige positieve dingen is dat we hebben ontdekt dat sommige dingen ook online kunnen. Lezingen en boekpresentaties bijvoorbeeld: je kunt ook thuis kijken/luisteren naar iets waar je anders een lange reis voor zou hebben moeten maken. Het is vergelijkbaar met de eerste boeken over kunst: je hoefde niet meer naar een museum in een verre stad te gaan, maar kon thuis de details bekijken, zonder de stress van de reis en de drukte van de tentoonstelling.

Lees verder

Marcus Fulvius Flaccus

Inscriptie van Fulvius Flaccus (Capitolijnse Musea, Rome)

Bovenstaande inscriptie staat niet in mijn boek De vergeten oorlog en heeft ook niets te maken met het conflict tussen de Romeinen en de Karthagers. Toch is ze, beschadigd als ze is, relevant. Ze vertelt dat Marcus Fulvius Flaccus de stad Volsinii heeft onderworpen. Dat gebeurde in het jaar 264 v.Chr. We weten dat Fulvius op 1 november van dat jaar een triomftocht hield. Zijn collega Claudius was op dat moment in Messina, waar de eerste gevechten hadden plaatsgevonden van wat de Eerste Punische Oorlog zou worden.

In De vergeten oorlog wijs ik er nogal eens op dat de auteur van onze voornaamste bron, Polybios, werkt met een duidelijk model van het verleden. Hij meent dat de Mediterrane wereld verdeeld was in enkele lokale geschiedenissen en dat die in de Tweede Punische Oorlog een eenheid werden. Dat conflict zorgde dus voor een vormverandering van de geschiedenis.

Lees verder

Neplatijn

Inscriptie ter ere van Duillius (Capitolijnse musea, Rome)

De Eerste Punische Oorlog was de langste en (volgens historicus Polybios) grootste oorlog uit de oude geschiedenis. Zonder onderbreking duurde het conflict van 264 tot 241 v.Chr., een lengte die te verklaren is door het feit dat de Romeinen op land superieur waren en de Karthagers op het water. Een landmacht tegen een zeemacht: dat moet wel een ingewikkeld conflict zijn. Door gebruik te maken van enterbruggen slaagden de Romeinen er echter in de strijd op zee zó te veranderen dat ze leek op een landslag en konden ze de gevechten naar hun hand te zetten.

De Romeinse historicus Titus Livius schreef over de zeeslag bij Mylae, die plaatsvond in het jaar dat wij 260 v.Chr. noemen:

Consul Gaius Duillius vocht met succes tegen de Karthaagse vloot en vierde als eerste Romeinse veldheer een triomf na een overwinning ter zee. Om deze reden werd hem ook een blijvend eerbewijs toegekend: wanneer hij terugkeerde van een maaltijd werd hij voorafgegaan door een fakkeldrager en begeleid door fluitspel. (Periochae 17.2)

Lees verder

Uitnodiging: De vergeten oorlog

Ik heb de corona-impasse van afgelopen jaar benut om twee boeken te schrijven. Het ene heet Hannibal in de Alpen en legt uit waarom we zo weinig weten kunnen over ’s mans veelbesproken tocht naar Italië. Het gaat ook over wetenschappers die denken dat bronkritiek niet zo nodig is. Dit boek verscheen in januari.

Rome versus Karthago

Het andere boek heet De vergeten oorlog en verschijnt volgende week. Ik hoop dat de titel, die inderdaad rijp is voor het Meldpunt Clichéoverlast, u niet afschrikt, want het verhaal van de Eerste Punische Oorlog is interessant genoeg. Twee totaal verschillende mogendheden, de zeemacht Karthago en de landmacht Rome, stonden tegenover elkaar. De inzet: Sicilië.

Lees verder

Scipio Africanus

Scipio (Archeologisch Museum, Napels)

Het was onvermijdelijk dat in de twee boeken die ik over Karthago schreef, Hannibal in de Alpen en De vergeten oorlog dus, enkele personages zouden terugkeren. Hannibal natuurlijk, zijn vader Hamilkar Barka, maar ook Scipio Africanus: de man die Hannibal versloeg. Anders dan Hannibal, van wie we niet weten hoe die eruit heeft gezien, hebben we wel het portret van Scipio.

Ik blogde al eens over de buste in de Capitolijnse Musea in Rome; bovenstaand portret is te zien in Napels. Het is gevonden in de Villa van de Papyri in Herculaneum, waar ook een mooie kop is te zien van Pyrrhos van Epirus.

[Dit stuk wordt gereblogd op #GrondslagenNet, de groepsblog van archeologen, classici en oudhistorici.]

Italische soldaten

Italische soldaten uit de derde eeuw (Louvre, Parijs)

Een detail van eens sacrofaag, gevonden in Chiusi in Italië. Het stelt een Italische ruiter voor: bewapend met een rond schild, een speer en een helm zit hij te paard. Links wordt hij begeleid door een persoon die verschillend wordt geïdentificeerd. Sommigen zeggen dat het de demon Charun is, die de doden naar de Onderwereld begeleidt, ongeveer zoals Hermes in de Griekse mythologie. Een andere verklaring is dat het gewoon een infanterist is met een wat wonderlijk afgebeeld pantserhemd. Hoe dat ook zij, de ruiter geeft een beeld van de cavalerie in de derde eeuw v.Chr.

[Dit stuk wordt gereblogd op #GrondslagenNet, de groepsblog van archeologen, classici en oudhistorici.]

Boekpresentatie

Gistermiddag was in een verder verlaten Rijksmuseum van Oudheden de presentatie van mijn nieuw boek Hannibal in de Alpen. Die was online te bekijken, wat leuk was, omdat we zo meer mensen konden bereiken dan als iedereen live aanwezig moest zijn.

Museumdirecteur Wim Weijland heette de kijkers welkom en ik vertelde iets over het boek. Daarna interviewde Martijn van Calmthout museumconservator Annemarieke Willemsen en mijzelf over wat het inhoudt het publiek gelaagd te informeren over wetenschap. Je kunt bijvoorbeeld Hannibal gebruiken om de aandacht te trekken en dan iets vertellen waarvan de mensen nog niet wisten dat het interessant zou zijn. Dat geldt voor museumtentoonstellingen evengoed als voor boeken. Het probleem is dat de formats en frames waarmee we de aandacht trekken, inmiddels behoorlijk sleets zijn en niet zelden contraproductief. En dat, als het over de Oudheid gaat, die vervolginformatie meestal ontbreekt.

Lees verder

Welkom op deze blog

Volgende week dinsdag ligt mijn nieuwe boek Hannibal in de Alpen in de winkel. Het gaat over de route die het Karthaagse leger heeft genomen van het dal van de Rhône naar de vlakte van de Po. Dat is een triviale kwestie waar verbijsterend veel over is geschreven. De ondertitel is echter exact: het gaat over Een puzzel uit de Oudheid. Het gaat dus niet over de oplossing. We kunnen namelijk niet weten door welke rivierdalen, langs welke Keltische heuvelforten en over welke pas de soldaten zijn getrokken. Het vraagstuk leent zich echter uitstekend om u te tonen wat oudheidkundigen nu eigenlijk doen. En dáár gaat het boek over.

Oudheid, oudheidkunde en oudheidkundigen

Het gaat dus over de wijze waarop ze middeleeuwse manuscripten gebruiken om antieke teksten te reconstrueren. Het gaat over de stereotypen die we kunnen herkennen in antieke teksten. En het gaat over de manier waarop de literaire doelen die de auteurs van onze bronnen zich stelden, hun presentatie beïnvloedt van de feiten die wij zouden willen kennen. Verder gaat het over het antieke landschap, want ook al zijn er geen bergpassen bij gekomen, er zijn rivierlopen van karakter veranderd. Daarom gaat het ook over paleohydrologie en klimaatreconstructie. Bovendien gaat het over etnografie en over biologie. Het zijn allemaal onderwerpen waarmee een oudheidkundige zich bezig moet houden.

Lees verder

Verovering versus globalisering

Gedachtenexperiment nummer één. Stel u iemand voor die rond 350 v.Chr. besluit vanuit de Lage Landen op reis te gaan. Hij trekt naar het zuiden door het gebied van de Kelten, bereikt de Middellandse Zee bij Marseille, een Griekse kolonie. Per boot zijn reis vervolgend legt hij aan in de havens van Etrurië. Hij bezoekt Rome en de steden in zuidelijk Italië, steekt over naar Sicilië, zeilt naar het kosmopolitische Karthago, scheept in naar Egypte, brengt een bezoekje aan het tempelstaatje Jeruzalem en gaat aan land in de havensteden van Fenicië. Tot slot reist hij via Cyprus, Griekenland en de Donau weer naar huis.

Zo’n reiziger zou terug zijn gekeerd met verhalen over stadstaten en stamsamenlevingen, over zelfvoorzienende dorpen, over handelsnaties en over het Perzische wereldrijk. Hij zou onderweg eerst Keltisch hebben geleerd, maar ook Ligurisch en Etruskisch, Grieks en Latijn, Aramees, Egyptisch, Fenicisch en het daarvan afgeleide Punisch, Perzisch, Thracisch en de talen die ooit in Midden-Europa gesproken zijn geweest. Onze reiziger zal hebben gebeden tot de beschermgoden van de zeevaart en de wegen, eerst in de vierkante velden van de Kelten, later in de hoge Etruskische podiumtempels, in de naar alle zijden open marmeren heiligdommen van de Grieken, in het “huis van alle volken” in Jeruzalem, in de gigantische tempelcomplexen van Egypte en op de offerhoogten van de Levant.

Lees verder

« Oudere berichten

© 2022 Karthago

Thema gemaakt door Anders NorenBoven ↑